Na liście kursów są cztery różne rodzaje. Mogą wyglądać podobnie, ale działają inaczej.
Różnią się trzema rzeczami, i to je trzeba zrozumieć:
> Szwedzkie nazwy zostawiamy w oryginale. To one są na formularzach i stronach, na które trafisz, więc warto je rozpoznawać.
| Rodzaj | Poziom | Co dostajesz | Gdzie składasz wniosek |
|---|---|---|---|
| Komvux | Szkoła podstawowa i średnia | Oceny (betyg) | Twoja gmina |
| Folkhögskola | Szkoła podstawowa i średnia | Zaświadczenie i ocena opisowa | Bezpośrednio do szkoły |
| Yrkeshögskola | Po szkole średniej | Dyplom yrkeshögskola | Bezpośrednio do każdej szkoły |
| Arbetsmarknadsutbildning | Krótki kurs zawodowy | Różnie — zapytaj przed startem | Przez Arbetsförmedlingen |
Kształcenie dorosłych prowadzone przez gminę. Możesz się uczyć od roku, w którym kończysz 20 lat.
Uczysz się kurs po kursie i dostajesz prawdziwe oceny, tak jak w szkole średniej — od A do F na poziomie średnim. To znaczy, że możesz dobudować do tego, co już masz, i zdobyć uprawnienia do dalszej nauki.
Wiele kursów w komvux to pakiety zawodowe (yrkespaket): kilka kursów, które razem prowadzą do zawodu, czasem z praktyką.
Wniosek składasz w swojej gminie zamieszkania. Gmina decyduje, jakie kursy są dostępne i kiedy można je wybrać. Koszty książek i materiałów są różne — zapytaj w gminie.
Folkhögskola to osobny rodzaj szkoły. W kraju jest ich 152 i nie obowiązuje ich odgórna podstawa programowa. Grupy są małe, a ciebie nazywa się uczestnikiem (deltagare), nie uczniem.
Allmän kurs to odpowiednik szkoły średniej w folkhögskola. Trwa od roku do trzech lat, zależnie od tego, co już masz za sobą — szkoła ocenia każdego indywidualnie.
Najważniejsze do zrozumienia: nie dostajesz ocen z poszczególnych przedmiotów. Zamiast tego otrzymujesz
Studieomdöme nie da się mieszać z ocenami ze szkoły średniej. Osoby po folkhögskola ubiegają się o miejsca w osobnej grupie i są porównywane między sobą.
Nauka jest bezpłatna, ale książki, materiały i wyżywienie opłacasz sam. Jeśli mieszkasz w szkole, płacisz za pokój i wyżywienie. Wszystkie koszty musisz poznać przed rozpoczęciem kursu.
Wniosek składasz bezpośrednio do szkoły.
Yrkeshögskola jest po szkole średniej. Kierunki tworzy się wspólnie z firmami z branży i istnieją tylko tak długo, jak długo jest zapotrzebowanie na dany zawód.
Mniej więcej jedna czwarta dwuletniego kierunku to LIA — praktyka w miejscu pracy. To szkoła ma ci załatwić miejsce; nie wolno jej wymagać, żebyś znalazł je sam.
Kierunki w yrkeshögskola są bezpłatne i większość daje prawo do pomocy materialnej z CSN. Ale zatwierdzony musi być konkretny kierunek — sprawdź na jego własnej stronie, zanim się zgodzisz.
Dlaczego yrkeshögskola wymaga więcej? Bo jest nadbudową nad szkołą średnią. Potrzebujesz matury lub równoważnego wykształcenia, a wiele kierunków wymaga dodatkowo czegoś szczególnego — określonych ocen, doświadczenia zawodowego, prawa jazdy albo testu.
Jeśli nie masz uprawnień, i tak istnieją drogi wejścia.
Wniosek składasz bezpośrednio do każdej szkoły. Nie ma wspólnej rekrutacji — jeśli wybierasz pięć kierunków, składasz pięć wniosków.
To nie jest forma szkoły. To działanie Arbetsförmedlingen (urzędu pracy) i dlatego funkcjonuje inaczej niż pozostałe trzy.
Jest krótkie — od kilku tygodni do mniej więcej roku — i nakierowane na zawody, w których pracodawcom trudno znaleźć ludzi. W programie jest praktyka w miejscu pracy.
Żeby móc otrzymać arbetsmarknadsutbildning, musisz być zarejestrowany w Arbetsförmedlingen i spełniać co najmniej jeden z warunków: masz ukończone 25 lat, masz poniżej 25 lat i niepełnosprawność wpływającą na zdolność do pracy, albo masz co najmniej 18 lat i zostajesz uznany za osobę daleką od rynku pracy.
Nie wybierasz sam. Kolejność jest taka: rozmawiasz z Arbetsförmedlingen, znajdujesz kurs, idziesz na wizytę informacyjną (studiebesök) u organizatora, a potem wracasz do Arbetsförmedlingen — to oni decydują.
W trakcie nauki dostajesz aktivitetsstöd, nie CSN.
Dwie rzeczy warto wiedzieć: to, co dostajesz na papierze, bywa różne — zapytaj przed startem. I sam Arbetsförmedlingen pisze, że arbetsmarknadsutbildning nie gwarantuje pracy, ale zwiększa szanse.
Folkuniversitetet to związek oświatowy (studieförbund) — czyli organizacja, która prowadzi kursy, a nie rodzaj kształcenia.
Prowadzi komvux, SFI, kierunki yrkeshögskola, kursy i usługi dla Arbetsförmedlingen. Jeśli więc chodzisz „na Folkuniversitetet", w praktyce chodzisz na kurs komvux albo kierunek yrkeshögskola.
To forma decyduje o tym, jaki dokument dostaniesz, ile to kosztuje i jak składasz wniosek — a nie nazwa szkoły. To samo dotyczy innych organizatorów, jak Hermods, Movant czy Astar.
Związki oświatowe prowadzą też kółka zainteresowań (studiecirklar) i krótsze kursy. Służą temu, żeby nauczyć się czegoś, co cię interesuje, razem z innymi. Są krótsze i swobodniejsze niż kursy w folkhögskola, a wy sami decydujecie, co robicie.
To wartościowe — ale to nie to samo co nauka dająca oceny albo uprawnienia.
Komvux i folkhögskola budują podstawę. Są na poziomie szkoły podstawowej i średniej i to tam idziesz, jeśli brakuje ci szkoły średniej.
Yrkeshögskola leży wyżej. To następny krok po szkole średniej — nie alternatywa dla komvux.
Arbetsmarknadsutbildning stoi z boku. To skrót do zawodu deficytowego, o którym decyduje Arbetsförmedlingen, i nie nadbudowuje się nad systemem szkolnym w ten sam sposób.
Dlatego ten sam zawód może pojawić się na liście w kilku miejscach — i dlatego to nie jest to samo.
Farida jest wykształconą pielęgniarką z kraju pochodzenia, ale nie ma szwedzkich ocen.
Najpierw musi uzyskać ocenę i walidację swojego wykształcenia, żeby wiedzieć, czego jej brakuje. Może się okazać, że musi uzupełnić kilka kursów w komvux — a nie zaczynać od nowa.
Złożenie wniosku prosto do yrkeshögskola najprawdopodobniej skończyłoby się odmową, bo nie może jeszcze wykazać uprawnień na papierze.
Kalle ma 29 lat i chce jak najszybciej wyjść do pracy.
Kursy na elektryka znajduje zarówno w komvux, jak i jako arbetsmarknadsutbildning. Różnica: komvux daje oceny i trwa dłużej; arbetsmarknadsutbildning jest krótsze, ale musi je zatwierdzić Arbetsförmedlingen, a zamiast CSN dostaje aktivitetsstöd.
Co jest lepsze, zależy od jego sytuacji. To rozmowa do odbycia z opiekunem.
Lena ma 41 lat i skończyła szkołę po dziewiątej klasie.
Może wybrać komvux i dostawać oceny przedmiot po przedmiocie, albo allmän kurs w folkhögskola i dostać behörighetsintyg.
Obie drogi prowadzą dalej. Komvux pasuje komuś, kto chce uzupełnić pojedyncze przedmioty; folkhögskola pasuje komuś, kto chce uczyć się w małej grupie i zbudować wszystko naraz.