Liiska waxbarashooyinka waxaa ku jira afar nooc oo kala duwan. Way isku ekaan karaan, laakiin si kala duwan ayay u shaqeeyaan.
Saddex shay ayaa kala saara, waana kuwa ay tahay inaad fahanto:
Magacyada Iswiidhishka ah sidoodii ayaan u sii hayn. Waa erayada aad kala kulmi doonto bogagga iyo xayeysiisyada, waana erayada ay tahay inaad u sheegto shaqaalaha kiiskaaga hayo.
| Nooca | Heerka | Waxa aad hesho | Meesha aad codsato |
|---|---|---|---|
| Komvux | Dugsi hoose iyo sare | Darajooyin | Degmadaada |
| Folkhögskola | Dugsi hoose iyo sare | Shahaado iyo qiimayn waxbarasho | Toos iskuulka |
| Yrkeshögskola | Dugsiga sare ka dib | Shahaado xirfadeed sare | Toos iskuul kasta |
| Arbetsmarknadsutbildning | Tababar xirfadeed gaaban | Way kala duwan tahay — weydii ka hor | Arbetsförmedlingen |
Waxbarashada dadka waaweyn ee degmada. Waad bilaabi kartaa sannadka aad 20 jir buuxineyso.
Waxaad barataa koorso koorso waxaadna heshaa darajooyin dhab ah, sida dugsiga sare — A ilaa F heerka dugsiga sare. Taas macnaheedu waa inaad ku dul dhisi karto waxa aad hore u haysatay, iyo inaad noqon karto mid xaq u leh inuu sii wato.
Waxbarashooyin badan oo komvux waa yrkespaket (xirmooyin xirfadeed): koorsooyin dhowr ah oo wadajir u horseeda xirfad, mararka qaarkoodna tababar goob-shaqeed leh.
Waxaad codsataa degmadaada aad deggan tahay. Degmadu waxay go'aamisaa waxbarashooyinka jira iyo waqtiga la codsan karo. Qiimaha buugaagta iyo qalabku wuu kala duwan yahay — weydii degmada.
Folkhögskola-du waa nooc iskuul oo gaar ah. Dalka waxaa ku yaalla 152 iskuul oo noocaas ah, manhaj qaran oo kor ka yimaadana ma maamulo. Kooxuhu waa yar yihiin, adigana waxaa lagu magacaabaa deltagare (ka-qaybgale), ma aha arday.
Allmän kurs waa beddelka folkhögskola ee dugsiga sare. Waxay qaadataa hal ilaa saddex sannadood iyadoo ku xiran waxa aad hore u baratay — iskuulku si shakhsi ah ayuu kuu qiimeeyaa.
Waxa ugu muhiimsan ee la fahmayo: kuma heleysid darajooyin maadooyinka gaarka ah. Halkii waxaad heleysaa
Studieomdöme-ga lama isku dari karo darajooyinka dugsiga sare. Ardayda folkhögskola waxay ku sii codsadaan koox u gaar ah, waxaana la isla barbar dhigaa.
Waxbarashadu waa lacag la'aan, laakiin buugaagta, qalabka iyo cuntada adigaa iska bixinaya. Haddii aad iskuulka ku hoyato waxaad bixinaysaa qolka iyo cuntada. Waa inaad ogaato kharashyada oo dhan ka hor inta aan koorsadu bilaaban.
Waxaad codsataa toos iskuulka.
Yrkeshögskola waxay timaaddaa dugsiga sare ka dib. Waxbarashooyinka waxaa lagu dhisaa iyadoo lala kaashanayo shirkadaha qaybta, waxayna jiraan oo keliya inta ay baahi u jirto xirfadda.
Ku dhawaad rubuc waxbarasho yrkeshögskola oo laba sannadood ah waa LIA — tababar goob shaqo. Iskuulka ayaa waajib ku ah inuu meesha kuu helo; kuma qasbi karaan inaad adigu raadsato.
Waxbarashooyinka yrkeshögskola waa lacag la'aan, badankooduna waxay xaq u siiyaan lacagta waxbarasho ee CSN. Laakiin waa waxbarashada gaarka ah ee ay tahay in la ansixiyo — hubi bogga waxbarashada ka hor inta aadan aqbalin. Wax dheeraad ah ka akhri bogga CSN iyo lacagta.
Maxay yrkeshögskola wax badan u dalbataa? Maxaa yeelay waxay ku dul taallaa dugsiga sare. Waxaad u baahan tahay shahaado dugsi sare ama aqoon la mid ah, waxbarashooyin badanna waxay dalbadaan waxyaabo gaar ah — darajooyin qaar, khibrad shaqo, lasensis wadista ama imtixaan.
Haddii aadan shuruudaha buuxin, weli jidad ayaa jira. Wax dheeraad ah ka akhri bogga xaq-u-yeelashada.
Waxaad codsataa toos iskuul kasta. Codsi wadajir ah ma jiro — haddii aad shan waxbarasho codsato, shan codsi ayaad dirtaa.
Kanu ma aha nooc iskuul. Waa tallaabo ka timid Arbetsförmedlingen, sidaas darteedna si ka duwan saddexda kale ayay u shaqeysaa.
Waa mid gaaban — dhowr toddobaad ilaa ku dhawaad hal sannad — waxayna u socotaa xirfado ay shaqo-bixiyayaashu ku adkaato inay dad ka helaan. Tababar goob-shaqeed ayaa ku jira.
Si aad u hesho arbetsmarknadsutbildning waa inaad ku diiwaangashan tahay Arbetsförmedlingen oo aad buuxiso ugu yaraan mid ka mid ah kuwan: waxaad buuxisay 25 jir, waxaad ka yar tahay 25 oo waxaad leedahay naafonimo saameysa awoodda shaqo, ama waxaad ugu yaraan tahay 18 oo lagu qiimeeyay inaad ka fog tahay suuqa shaqada.
Adigu ma dooranaysid. Habku waa: la hadal Arbetsförmedlingen, hel waxbarasho, tag booqasho waxbarasho bixiyaha, ka dibna ku noqo Arbetsförmedlingen — iyagaa go'aamiya.
Inta aad waxbarashada ku jirto waxaad heleysaa aktivitetsstöd (taageero waxqabad), ma aha CSN. Wax dheeraad ah ka akhri bogga CSN iyo lacagta.
Laba shay oo la ogaado: waxa aad warqad ahaan la baxdo way kala duwan tahay waxbarasho ilaa waxbarasho — weydii ka hor inta aadan bilaabin. Arbetsförmedlingen laftoodu waxay qoraan in tababarka suuqa shaqadu uusan shaqo dammaanad qaadin, laakiin uu fursadahaaga wanaajiyo.
Folkuniversitetet waa studieförbund (ururka waxbarashada dadka waaweyn) — taasoo ah hay'ad waxbarasho qabata, ma aha nooc waxbarasho.
Waxay maamulaan komvux, SFI, waxbarashooyin yrkeshögskola, koorsooyin iyo adeegyo ay Arbetsförmedlingen u qabtaan. Marka haddii aad "Folkuniversitetet tagto" waxaad dhab ahaan qaadanaysaa koorso komvux ah ama waxbarasho yrkeshögskola ah.
Nooca ayaa go'aamiya waxa warqad ahaan aad hesho, waxa ay ku kaceyso iyo sida aad u codsato — ma aha magaca iskuulka. Isla waxaas ayaa khuseeya bixiyayaasha kale sida Hermods, Movant iyo Astar.
Studieförbund-yadu waxay sidoo kale qabtaan studiecirklar (goobo waxbarasho) iyo koorsooyin gaagaaban. Waxay u jiraan in qofku barto wax uu xiiseeyo, isagoo dad kale la jooga. Way ka gaaban yihiin oo ka xor yihiin koorsooyinka folkhögskola, adigana waxaad doorataan waxa aad qabanaysaan.
Taasi waa qiimo leh — laakiin ma aha isla waxbarasho siisa darajooyin ama xaq-u-yeelasho.
Komvux iyo folkhögskola ayaa aasaaska dhisa. Waxay ku yaalliin heerka dugsiga hoose iyo sare, halkaasna ayaad tagaysaa haddii aadan dugsiga sare haysan.
Yrkeshögskola waxay ku dul taallaa. Waa tallaabada xigta dugsiga sare ka dib — ma aha beddel komvux.
Arbetsmarknadsutbildning dhinac ayay taagan tahay. Waa jid gaaban oo loo maro xirfad shaqaale la'aan leh, waxaana go'aamiya Arbetsförmedlingen, nidaamka dugsiyadana sidaas kuma dul dhisna.
Taasi waa sababta xirfad isku mid ah ay dhowr meelood uga muuqan karto liiska — iyo sababta ayan isku wax u ahayn.
Farida waxay tahay kalkaaliye caafimaad oo dalkeeda ku tababartay laakiin darajooyin Iswiidhish ah ma hayso.
Marka hore waxay u baahan tahay in waxbarashadeeda la qiimeeyo oo la caddeeyo ka hor inta aysan ogaan waxa ka maqan. Waxaa suurtagal ah inay u baahato inay dhowr koorso komvux ku buuxsato — ma aha inay dib u bilaabato.
Haddii ay si toos ah u codsan lahayd waxbarasho yrkeshögskola, waxay u badan tahay in laga diidi lahaa, maxaa yeelay weli warqad ahaan ma caddayn karto xaq-u-yeelashadeeda.
Kalle waa 29 jir, wuxuuna rabaa inuu shaqo u galo sida ugu dhaqsaha badan.
Wuxuu helayaa waxbarashooyin koronto-yaqaanimo komvux iyo arbetsmarknadsutbildning labadaba. Farqiga: tan komvux waxay siisaa darajooyin wayna dheer tahay; tan suuqa shaqada way ka gaaban tahay, laakiin waa in Arbetsförmedlingen u ogolaataa, wuxuuna helayaa aktivitetsstöd halkii CSN.
Midka ugu fiican wuxuu ku xiran yahay xaaladdiisa. Taasi waa hadal uu la yeesho handledare-kiisa.
Lena waa 41 jir, dugsigana waxay ka tagtay fasalka sagaalaad ka dib.
Waxay dooran kartaa komvux oo maado maado darajooyin ku hesho, ama allmän kurs ee folkhögskola oo shahaado xaq-u-yeelasho ku hesho.
Labaduba way sii horseedaan. Komvux waxay ku habboon tahay qofka doonaya inuu maadooyin gooni ah buuxsado; folkhögskola waxay ku habboon tahay qofka doonaya inuu koox yar wax ku barto oo uu hal mar wax walba dhiso.